سایه روشن / 68
عکاسی پرتره
گفته شد که پرتره شاخه ای از عکاسی است که در آن از چهره انسان عکسبرداری می شود. در این سبک با استفاده از نورپردازی موثر، پس زمینه کنترل شده، زاویه دید مناسب و عمق میدان کم تلاش می شود تا ارتباط چشمی سوژه با دوربین برقرار شده و هویت اجتماعی یا روانی شخص به تصویر کشیده شود.این سومین شماره سایه روشن است که به پرتره اختصاص یافته است. در شماره پیش از تاریخچه این گونه عکاسی صحبت به میان آمد و مقدماتی در معنای پرتره نوشته شد . در ادامه آن باید بگویم در اواسط قرن نوزدهم با کاهش نسبی هزینه عکاسی با تکنیک های متداول روز و نیز کاهش زمان بی حرکت بودن سوژه در مقایسه با نقاشی پرتره، گرایش به سمت عکس پرتره به شدت افزایش پیدا کرد. سبک عکس های اولیه پرتره چالش هائی در بحث نوردهی طولانی، گرایش های هنری و زیبائی شناسانه آن دوران بود. در این زمان بود که شیوه ای با نام ( مادر پنهان) مشهور شد که به اصل نوردهی و بی حرکت بودن سوژه پرداخته می شد. در این شیوه برای عکاسی پرتره کودکان از مادران خواسته می شد در کنار کودک به طوری قرار گیرند که به آرام ماندن و بی حرکتی کودک در خلال عکاسی کمک کند، تا عکاس بی آنکه همراه در عکس دیده شود، بتواند پرتره کودک را ثبت کند. در دوران اولیه عکاسی مرسوم و متداول بود که سوژه مستقیم به لنز دوربین نگاه کند و این روش که جذابیت های فراوانی دارد هنوز که هنوز است در بین عکاسان مورد استفاده قرار می گیرد، اماجلوی نوآوری ها را نمی توان گرفت و به مرور زمان شاهد عکس های پرتره ای بودیم که سوژه به زاویه ای غیر از لنز دوربین عکاسی نگاه می کند. زیرا در اغلب اوقات سوژه های انتخاب شده برای پرتره، مدل های حرفه ای نبوده و افرادی معمولی مانند کودکان، والدین و شخصیت هایی هستند که کار با آن ها به راحتی صورت نمی گیرد.
این گونه از عکاسی گرچه به دلیل سوژه ثابت، کاری آسان به نظر می رسد، اما باید پذیرفت یک پرتره هنری دارای باید و نبایدهایی است که در همه حال میسر نمی شود. نورپردازی، ایده خلاقانه، ژست و فیگور مناسب، عکس را دارای اعتبار می کند. برخی می پندارند این سبک عکاسی فاقد محدودیت است. اما بر اساس آنچه تا کنون از کارهای پرتره نگاران برجسته حاصل شده می توان چند الگو و تکنیک را به عنوان اساس عکاسی پرتره هنری مطرح کرد. یکی اینکه اکثر عکاسان این سبک، برای ثبت عکس پرتره هنری از فیلم های سیاه و سفید استفاده می کردند. انتخاب پس زمینه، نوع نورپردازی و چگونگی قرارگیری سوژه در مقابل دوربین نیز در زمره کارکردهای اساسی پرتره نگاری است. مبحث تاریخچه شیوه پرتره نگاری را در شماره آینده سایه روشن با شما در میان می گذارم و اینجا طبق روال به معرفی یکی دیگر از نام داران عکاسی پرتره می پردازم و این بار توجه خود را به یک بزرگ مرد در حوزه پرتره نگاری ایران معطوف می کنم.
فخرالدین فخرالدینی
از جمله بزرگان عکاسی پرتره این هنرمند تبریزی است که در اسفند سال 1311 به دنیا آمده است.پدرش شاعری می کرد و عکاس بود، برادرانش یکی موسیقیدان بزرگی است دیگری عکاسی بسیار صاحب نام و آن دگر برادری که سال ها مربی گری تیم ملی والیبال را برعهده داشت.وی پس از طی مراحل یادگیری مقدمات عکاسی نزد پدر، برای تکمیل دانش عکاسی خود به آلمان رفت و چند سال نزد [ شارکوفسکی] تکنیک های عکاسی را آموخت و به ایران بازگشت. سفر علمی دیگر او به آمریکا بود و زمینه آشنائی با [ یوسف کارش] فراهم آمد و با [ انسل آدامز] هم دوستی پیدا کرد. از هم نشینی و کسب تجربه از این دو بزرگ دنیای عکاسی، نکات زیادی کسب کرد و بر تجارب پیشین افزود. و به دلیلی وابستگی زیاد به خانواده پس از پنج سال به ایران بازگشت و حدود 14 سال در دانشکده هنر تدریس کرد. نخستین پرتره هنری که از ایشان چشم ها را نواخت پرتره ای از استاد بزرگ نقاشی، حسین بهزاد و پرتره دانشمند فرزانه سعید نفیسی بود. و این مسیر موفقیت به گونه ای ادامه یافت که هم اینک کم نظیرترین پرتره از هنرمندان و نام آوران ایران امضاء فخرالدین فخرالدینی دارد. او معتقد است عکاس پرتره باید روانشناسی بداند و بتواند حسی را که از سوژه اش می گیرد در تصویر منعکس کند. او همچنین بر این باور است که عکاس باید تمام مراحل، از عکاسی تا ظهور و چاپ را خودش انجام دهد. تا کنون از کارهای پرتره او سه کتاب به چاپ رسیده است. به اعتقاد برخی، نشستن روبروی دوربین عکاسی فخرالدینی، فخری است که نصیب همه کس نمی شود. در صفحات این نوشته چند اثر از استاد را ملاحظه می کنید.
